Door Jan Veenstra
Je moet het de overheid nageven: als je een probleem maar lang genoeg laat liggen, verdwijnt het uiteindelijk vanzelf. Nou ja… niet het probleem natuurlijk, maar wel het bewijs.
Neem de archeologische geschiedenis onder het distributiecentrum bij Oranjedorp. Daar lag mogelijk een stukje prehistorisch cultuurlandschap, misschien een pingoruïne, misschien een uitblazingskom. Zeker weten doen we het inmiddels niet meer. En dat is misschien wel het meest pijnlijke onderdeel van het hele verhaal.
Want wat gebeurde er?
De gemeente Emmen ging ervan uit dat de grond al vergraven was. Dus kon het terrein bouwrijp worden gemaakt en kon er een enorm distributiecentrum van 66.000 vierkante meter verrijzen.
Alleen bleek achteraf dat die aanname niet klopte.
Sterker nog: volgens de toenmalige staatssecretaris had de bouw helemaal niet mogen worden toegestaan voordat er nader onderzoek was gedaan.
Maar ja, de bouwvergunning was verleend en dus stond er een probleem van formaat. Letterlijk 66.000 vierkante meter groot.
De gemeente erkende de fouten en bood excuses aan. De gemeenteraad wilde duidelijkheid en ook de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed drong aan op aanvullend onderzoek.
En nu komt de bestuurlijke apotheose.
Uit dat onderzoek blijkt dat de bodem inmiddels zó verstoord is dat verder onderzoek geen zin meer heeft.
Kijk, dát is nog eens efficiënt bestuur.
Eerst wordt aangenomen dat er niets bijzonders in de grond zit. Vervolgens wordt de grond verstoord. Daarna wordt onderzocht of er misschien toch iets bijzonders in de grond zat. En ten slotte blijkt dat we dat niet meer kunnen vaststellen omdat de grond inmiddels is verstoord.
Probleem opgelost. Dossier gesloten.
Je zou het bijna ambtelijke archeologie kunnen noemen: zoeken naar het verleden, totdat je het verleden hebt weggegraven.
En het mooiste is misschien nog wel dat we niet eens zeker weten wat er precies verloren is gegaan. Een pingoruïne? Waarschijnlijk niet. Een uitblazingskom? Misschien. Een waardevol stukje prehistorisch landschap? Dat lijkt aannemelijk.
Maar een definitief antwoord krijgen we niet meer.
Daarvoor is de bodem te veel veranderd.
De Rijksdienst noemt het “eeuwig zonde”.
Dat klopt.
Maar ik zou er nog een woord aan toevoegen: voorkombaar.
Want de bodem heeft zichzelf niet verstoord. Er is geen prehistorische mammoet geweest die met een schep het terrein bouwrijp heeft gemaakt. De verstoring is veroorzaakt door mensen. En juist daarom is de vraag interessant hoe het zover heeft kunnen komen.
Want als een burger zonder de juiste vergunning een monument aantast, zijn de gevolgen doorgaans niet mals. Dan zijn we plotseling heel streng met regels, procedures en verantwoordelijkheden.
Maar wanneer een overheid zelf een verkeerde inschatting maakt, lijkt het verhaal toch anders te verlopen.
Dan volgen excuses.
Dan komt er onderzoek.
Dan komt er een verbeterplan.
Dan wordt het toezicht opgeheven.
En uiteindelijk wordt het dossier gesloten.
En wat verloren is gegaan, blijft verloren.
Misschien moeten we daarom de volgende keer niet alleen vragen hoeveel vierkante meters een distributiecentrum groot is, hoeveel banen het oplevert of wanneer het gebouw eindelijk gevuld wordt.
Misschien moeten we vóórdat de eerste bulldozer begint ook gewoon eens vragen:
“Wat ligt hier eigenlijk onder?”
Want archeologie is per definitie geschiedenis die je maar één keer kunt vernietigen.
Een distributiecentrum kun je opnieuw bouwen.
Een magazijn kun je slopen.
Een bedrijfspand kun je verhuren.
Maar een duizenden jaren oud bodemarchief?
Dat komt niet terug.
En als het eenmaal is weggegraven, kunnen we er altijd nog een onderzoeksrapport over schrijven.
Conclusie: nader onderzoek heeft geen zin meer.
Kijk, zo wordt een bestuurlijke fout uiteindelijk vanzelf een historisch feit.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.