Waarom delen we de Nederlandse politiek nog steeds in als links, midden en rechts?
Ik pleit ervoor om deze traditionele indeling als leidend uitgangspunt los te laten. Niet omdat politieke verschillen moeten verdwijnen, maar omdat de werkelijkheid inmiddels veel ingewikkelder is dan drie politieke hokjes.
De begrippen links en rechts stammen uit een andere tijd. Ze worden nog dagelijks gebruikt, maar vertellen lang niet altijd wat een politieke partij werkelijk wil. Partijen combineren standpunten die vroeger nauwelijks bij elkaar leken te passen. Toch blijven we ze indelen alsof de politieke werkelijkheid zich netjes over drie vakjes laat verdelen.
Kijk maar naar de concrete voorbeelden uit de Nederlandse politiek.
De PVV en de zorg
De PVV pleit voor een lager eigen risico in de zorg. Dat standpunt wordt vaak met links geassocieerd, omdat het de financiële drempel voor patiënten moet verlagen. Tegelijkertijd voert de PVV een streng migratiebeleid. Eén partij combineert dus standpunten die we traditioneel in verschillende politieke hokjes plaatsen.
De VVD en de verzorgingsstaat
De VVD legt de nadruk op ondernemerschap, economische groei en eigen verantwoordelijkheid. Tegelijkertijd wil de partij investeren in bijvoorbeeld defensie en veiligheid. Wie alleen het etiket rechts gebruikt, vertelt nog niet welke keuzes de partij op elk beleidsterrein maakt en wat die keuzes voor burgers betekenen.
GroenLinks-PvdA en de woningmarkt
GroenLinks-PvdA wil de woningnood aanpakken en de hypotheekrenteaftrek geleidelijk afbouwen. Dat zijn concrete keuzes over de rol van de overheid, de verdeling van woonlasten en de woningmarkt. Het etiket links vertelt echter niet of de maatregelen voldoende woningen opleveren, wat ze kosten en wie de gevolgen ondervindt. Dat moet afzonderlijk worden onderzocht.
De zorg: verschillende oplossingen, ook binnen dezelfde politieke stroming
De SP wil de zorg uit de markt halen en pleit voor een Nationaal Zorgfonds. Andere partijen willen het bestaande stelsel behouden, maar hervormen. Ook partijen die in grote lijnen tot dezelfde politieke stroming worden gerekend, verschillen dus over de manier waarop problemen moeten worden opgelost.
En precies daar gaat het om: niet alleen wat een partij zegt te willen, maar vooral hoe zij dat wil bereiken en wat daarvan in de praktijk terechtkomt.
Ook het politieke midden is geen garantie voor een goede oplossing.
Een compromis kan verstandig zijn, maar kan ook tekortschieten. Een partij die zich in het midden bevindt, heeft niet automatisch gelijk. Een voorstel van links of rechts is evenmin bij voorbaat goed of slecht. De inhoud, de uitvoerbaarheid, de kosten en de gevolgen moeten de doorslag geven.
Maar is het afschaffen van die etiketten wel verstandig?
Er is natuurlijk een serieus tegenargument. De begrippen links en rechts bieden kiezers houvast. Ze maken in grote lijnen duidelijk hoe partijen denken over inkomensverdeling, belastingen, marktwerking en de rol van de overheid. Zonder die begrippen zou het voor sommige kiezers moeilijker kunnen worden om snel hun weg te vinden in het politieke landschap.
Dat argument verdient aandacht. Politiek gaat immers niet alleen over losse maatregelen, maar ook over onderliggende overtuigingen en de visie op de samenleving.
Maar een hulpmiddel mag geen vervanging worden voor zelfstandig nadenken. Een globale aanduiding kan een eerste indruk geven, maar wordt problematisch wanneer zij de plaats inneemt van een inhoudelijke beoordeling.
Het afschaffen van politieke hokjes betekent niet dat politieke verschillen verdwijnen. Het betekent dat we die verschillen nauwkeuriger moeten benoemen. We hoeven politieke overtuigingen niet uit te wissen om af te rekenen met simplistische etiketten.
Wat moet er dan veranderen?
Bij ieder politiek voorstel zouden we dezelfde vragen moeten stellen:
- Welk probleem wordt daadwerkelijk opgelost?
- Wat gaat de maatregel kosten en wie betaalt de rekening?
- Wie profiteert ervan en wie draagt de nadelen?
- Is het plan uitvoerbaar?
- Welke resultaten zijn bereikt en welke beloften zijn niet nagekomen?
Dat geldt voor de zorg, woningbouw, migratie, veiligheid, klimaat, belastingen en sociale zekerheid. Geen enkel onderwerp verdient een automatische beoordeling op basis van het politieke etiket van de partij die het voorstel indient.
We moeten politieke partijen beoordelen op hun standpunten, hun stemgedrag, hun beloften en hun resultaten. Niet op de kleur die anderen hun hebben gegeven.
Mijn standpunt is helder
Ik pleit ervoor om links, midden en rechts af te schaffen als leidende indeling van de Nederlandse politiek. Laat de begrippen desnoods bestaan als globale historische of ideologische aanduidingen, maar gebruik ze niet langer als vervanging voor een inhoudelijke beoordeling.
De politiek moet niet draaien om de vraag in welk kamp iemand thuishoort. Het moet gaan om de keuzes die worden gemaakt, de argumenten die daarvoor worden gegeven en de resultaten die ermee worden bereikt.
Niet het etiket moet bepalen hoe we een voorstel beoordelen, maar de inhoud ervan.
De kiezer verdient geen politieke hokjes die het denken voor ons invullen. De kiezer verdient duidelijkheid over wat partijen willen, wat hun plannen kosten, wat ze opleveren en wie ervoor verantwoordelijk is wanneer beloften niet worden waargemaakt.
Dat is geen pleidooi voor minder politiek. Het is een pleidooi voor een politiek debat waarin zelfstandig nadenken belangrijker is dan het verdedigen van een politieke kleur.
Weg met het automatische hokjesdenken. Laat de inhoud spreken en de resultaten tellen.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.