Als de digitale wereld stilvalt, wat dan?

Het cyberincident bij Albert Heijn is meer dan een probleem bij een supermarkt. Het is opnieuw een waarschuwing voor een samenleving die steeds afhankelijker wordt van digitale systemen. We bestellen online, betalen met onze telefoon, regelen onze bankzaken via apps en bewaren onze gegevens in systemen waar we zelf nauwelijks zicht op hebben. Zolang alles werkt, staan we daar niet bij stil. Maar wat als het ineens misgaat?

Een cyberaanval kan bedrijven platleggen, persoonlijke gegevens op straat laten belanden en het dagelijks leven ontregelen. Het probleem beperkt zich niet tot één supermarkt. Ook ziekenhuizen, gemeenten, banken en andere essentiële organisaties zijn afhankelijk van digitale infrastructuur. Eén ernstige verstoring kan gevolgen hebben die veel verder reiken dan de organisatie waar de problemen beginnen.

En ondertussen gebeurt er iets merkwaardigs. Terwijl we steeds afhankelijker worden van digitaal betalingsverkeer, staat contant geld onder druk. Grote contante betalingen worden beperkt om onder meer witwassen tegen te gaan. Dat is een begrijpelijk doel, maar de vraag is of we voldoende nadenken over de gevolgen van een samenleving waarin digitaal betalen steeds meer de norm wordt.

Want wat gebeurt er als de pinautomaten niet werken, betaalapps onbereikbaar zijn en winkels geen elektronische betalingen meer kunnen verwerken? Dan blijkt ineens dat contant geld niet alleen iets uit het verleden is, maar ook een praktisch alternatief kan zijn wanneer de techniek ons in de steek laat.

Natuurlijk lost een stapel bankbiljetten niet ieder probleem op. Maar het geeft mensen wel een mogelijkheid om te betalen zonder volledig afhankelijk te zijn van werkende computersystemen en netwerken.

Dat vraagt om een kritische blik op de koers die we varen. Bedrijven moeten hun digitale beveiliging serieus nemen, maar ook nadenken over noodscenario’s. De overheid heeft eveneens een verantwoordelijkheid. Digitalisering mag niet betekenen dat essentiële voorzieningen bij een storing onmiddellijk vastlopen. En bij het terugdringen van contante betalingen moet ook de weerbaarheid van onze samenleving meewegen.

We noemen digitalisering vooruitgang. En dat is het op veel gebieden ook. Maar vooruitgang betekent niet dat we alle alternatieven moeten afschaffen. Een samenleving die volledig vertrouwt op techniek, maakt zichzelf kwetsbaar wanneer die techniek uitvalt.

Misschien moeten we daarom niet alleen vragen hoe snel we verder kunnen digitaliseren, maar ook wat we nog kunnen wanneer het digitale systeem ons in de steek laat. Want gemak is mooi, totdat het plotseling niet meer werkt.