We hebben de gevolgen gezien van een cyberincident bij Albert Heijn en van problemen bij een Franse supermarktketen. Het zijn waarschuwingen die we serieus moeten nemen. Want het is niet ondenkbaar dat ook andere supermarktketens doelwit worden van digitale aanvallen. En dan moeten we ons afvragen: hoe kwetsbaar hebben we onze dagelijkse voedselvoorziening eigenlijk gemaakt?
De supermarkt is allang niet meer alleen een winkel waar je met een karretje langs de schappen loopt. Achter de deuren zit een ingewikkeld digitaal systeem van voorraadbeheer, bestellingen, distributie, personeelsplanning en betalingen. Efficiënt, zolang alles werkt. Maar wat gebeurt er als een cyberaanval die systemen platlegt? Als voorraden niet meer kunnen worden aangevuld, kassa’s niet meer functioneren en betalingen vastlopen?
Dan ontdekken we hoe afhankelijk we zijn geworden van systemen die we als consument nauwelijks zien.
Ondertussen is het winkellandschap ingrijpend veranderd. De zelfstandige groenteman, de bakker op de hoek, de zuivelhandelaar, de slager en de kleine kruidenier zijn op veel plaatsen verdwenen of sterk in aantal teruggelopen. Ze zijn er nog, maar niet iedereen heeft ze binnen handbereik. De supermarkt heeft veel van die functies overgenomen en is voor talloze huishoudens de belangrijkste leverancier van dagelijkse levensmiddelen geworden.
Dat heeft voordelen. Een groot assortiment, ruime openingstijden en vaak scherpe prijzen. Maar schaalvergroting heeft ook een keerzijde. Wanneer steeds meer voorzieningen afhankelijk worden van grote organisaties en centrale digitale systemen, kan een storing veel verder reiken dan één winkel of één dorp.
Efficiëntie is niet hetzelfde als weerbaarheid. Een systeem dat onder normale omstandigheden uitstekend functioneert, kan juist kwetsbaar zijn wanneer één belangrijke schakel uitvalt.
Misschien moeten we daarom opnieuw nadenken over de manier waarop we onze boodschappenvoorziening organiseren. Niet omdat we terug moeten naar de tijd waarin we voor iedere boodschap naar een andere winkel gingen, maar omdat een samenleving meer nodig heeft dan efficiëntie alleen. Ook spreiding, alternatieven en zelfstandigheid tellen mee.
Dat vraagt iets van supermarktketens, maar ook van onszelf. Kunnen winkels bij een digitale storing nog op een andere manier verkopen? Zijn betalingen met contant geld mogelijk? Kunnen voorraden worden beheerd als centrale systemen uitvallen? En hebben we in onze dorpen en wijken nog voldoende alternatieven wanneer een grote winkel tijdelijk niet kan functioneren?
We hoeven de supermarkt niet af te schaffen. Maar we moeten ons wel afvragen of we de concentratie van onze voedselvoorziening en de vergaande digitalisering zonder meer als vooruitgang mogen beschouwen.
Want zolang alles werkt, lijkt er weinig aan de hand. De werkelijke kwetsbaarheid wordt pas zichtbaar wanneer het misgaat.
En dan is het te laat om de bakker, de groenteman en de kleine kruidenier van vroeger nog even terug te halen.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.