Nederland kleurt langzaam blauw. Niet van de zee, maar van zonnepanelen. Waar vroeger koeien graasden en akkers lagen, verschijnen steeds grotere velden vol glimmende panelen. Inmiddels beslaan zonneparken duizenden hectares: een oppervlakte vergelijkbaar met een eiland als Vlieland.
De boodschap is bekend: het is voor het klimaat, voor de toekomst en voor onze energieonafhankelijkheid. Wie daar vraagtekens bij zet, krijgt al snel het verwijt tegen verduurzaming te zijn. Maar er is een simpele vraag die steeds meer burgers stellen: waar blijft mijn voordeel?
Want de omwonende krijgt vooral het uitzicht cadeau. Niet het uitzicht op een fraai landschap, maar op een zee van glas en staal. De horizon verdwijnt achter rijen zonnepanelen, soms meterslang uitgestrekt over voormalige landbouwgrond. De burger mag de verandering van zijn omgeving accepteren, de natuur mag plaatsmaken, maar de energierekening blijft gewoon op de deurmat vallen.
De zonnestroom gaat het net op. De eigenaar van het zonnepark verkoopt de elektriciteit. Investeerders rekenen hun rendement uit. Grondeigenaren ontvangen huur voor hun grond. Subsidies en regelingen ondersteunen de ontwikkeling. Maar de inwoner die jarenlang tegen een industrieel aandoend landschap aankijkt, krijgt vaak niet meer dan een folder waarin staat dat het allemaal goed is voor het milieu.
Het is een merkwaardige balans. Als er een nieuwe weg wordt aangelegd, komt er vaak een compensatieregeling. Als een woning wordt gesloopt voor een project, volgt er een vergoeding. Maar wanneer een hele horizon verandert door een energieproject, wordt de burger geacht tevreden te zijn met het woord “duurzaam”.
Natuurlijk: zonne-energie heeft voordelen. Nederland moet minder afhankelijk worden van fossiele brandstoffen en de uitstoot moet omlaag. Maar een energietransitie die vooral wordt uitgelegd als een morele plicht en niet als een eerlijke verdeling van lusten en lasten, roept weerstand op.
Waarom krijgen inwoners rondom grote zonneparken bijvoorbeeld geen korting op hun energierekening? Waarom vloeit een deel van de opbrengst niet terug naar de gemeenschap die de verandering van het landschap draagt? Waarom wordt de burger wel eigenaar van de gevolgen, maar zelden van de opbrengsten?
De energietransitie dreigt daardoor een oude fout te herhalen: de kosten worden lokaal gevoeld, terwijl de baten elders terechtkomen.
De burger mag dus naar de horizon kijken. Een horizon vol zonnepanelen die beloven dat de toekomst groener wordt. Alleen jammer dat die toekomst voor de meeste mensen vooral zichtbaar is buiten het raam, maar nauwelijks voelbaar in de portemonnee.
Een paar hectare zonnepanelen meer of minder zal het klimaat niet redden. Maar een eerlijker verdeling van de opbrengsten kan wel het vertrouwen redden. Want draagvlak groeit niet door mensen te vertellen dat ze blij moeten zijn met wat ze krijgen. Draagvlak groeit wanneer mensen daadwerkelijk iets terugzien van de verandering die hun omgeving ondergaat.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.