André Hoogendijk keek naar de recente stikstofbrief van het kabinet en zag iets wat veel mensen herkennen: een plan vol maatregelen, maar zonder duidelijke tekening van waar Nederland naartoe wil. Alsof je een verbouwing begint zonder eerst een bouwtekening te maken.
Volgens Hoogendijk is stikstof namelijk niet alleen een probleem van uitstoot. Het is vooral een probleem van ruimte. Nederland is een klein land waar alles op elkaar zit: landbouw, natuur, industrie, woningen, wegen en recreatie. Dan is de vraag niet alleen: hoeveel stikstof komt ergens terecht? De belangrijkste vraag is: welke activiteit past op welke plek?
Daar ontbreekt volgens hem de visie.
De overheid lijkt nu vooral te zeggen: de uitstoot moet omlaag, rondom kwetsbare natuur komen zones en bepaalde activiteiten krijgen beperkingen. Maar waarom precies daar? En waarom gelden sommige beperkingen vooral voor de landbouw, terwijl ook verkeer, industrie en woningbouw invloed hebben op de leefomgeving?
Dat is de kern van zijn kritiek.
Hoogendijk ziet onder de stikstofplannen eigenlijk een verborgen kaart van Nederland ontstaan. Een kaart waarin sommige gebieden vooral geschikt blijven voor intensieve landbouw, andere gebieden een meer beperkte landbouwfunctie krijgen en kwetsbare gebieden rond natuurgebieden verder moeten worden aangepast.
Maar die keuze wordt niet openlijk gemaakt.
En juist daar zit het probleem. Boeren krijgen regels opgelegd zonder dat duidelijk wordt welk toekomstbeeld daarachter zit. Burgers zien steeds meer beperkingen, maar vragen zich af wat het uiteindelijke doel is. Een samenleving accepteert veranderingen makkelijker als duidelijk wordt waar we samen naartoe werken.
Stikstof is bovendien niet het enige probleem. In sommige gebieden speelt verdroging een grotere rol. Elders gaat het om waterkwaliteit of biodiversiteit. Als de oorzaak verschilt, moet ook de oplossing verschillen. Een gebied met een waterprobleem los je niet automatisch op met alleen stikstofregels.
Hoogendijk pleit daarom niet voor niets doen. Integendeel. Zijn boodschap is juist: doe het beter. Maak eerst een duidelijke ruimtelijke visie.
Waar willen we landbouw behouden en versterken? Waar moet landbouw veranderen? Waar beschermen we natuur maximaal? En welke ruimte geven we nog aan industrie, woningbouw en infrastructuur?
Nederland heeft behoefte aan een eerlijke kaart, geen stapel losse maatregelen.
Want het grootste probleem van het huidige stikstofbeleid is misschien niet alleen de uitstoot zelf, maar het gebrek aan richting. Zonder duidelijke visie ontstaat het gevoel dat iedereen moet inleveren, terwijl niemand weet welk Nederland daarvoor terugkomt.
Een land kan veranderen. Maar mensen moeten wel weten waarom, waarheen en met welk doel.
Anders blijft stikstof vooral een dossier van regels, verboden en onzekerheid.
En daar wordt uiteindelijk niemand beter van.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.