Het stikstofdebat in Nederland draait steeds meer om één woord: vertrouwen. En juist dat vertrouwen krijgt opnieuw een flinke dreun. Terwijl het kabinet nieuwe stikstofplannen presenteert met strengere normen, bufferzones rond natuurgebieden en verdere beperkingen voor boeren, rijdt er straks meerdere keren per dag een zware dieseltrein vanuit Duitsland het station van Coevorden binnen.
De boodschap aan de samenleving lijkt daardoor tegenstrijdig.
Aan de ene kant wordt gezegd: elke kilo stikstof telt. Boerenbedrijven moeten extensiveren, investeren in dure technieken of mogelijk stoppen omdat de natuur beschermd moet worden. Aan de andere kant wordt ruimte gemaakt voor nieuwe vervoersstromen met diesellocomotieven die hun uitstoot letterlijk door de woonomgeving en het landschap trekken.
Voor veel mensen voelt dat als meten met twee maten.
Natuurlijk is de werkelijkheid ingewikkelder. Een trein stoot andere stoffen uit dan een veehouderij. Ammoniak uit de landbouw heeft een andere werking dan stikstofoxiden uit verkeer. Beleidsmakers kunnen met rapporten en modellen uitleggen waarom de ene uitstoot zwaarder wordt meegewogen dan de andere.
Maar beleid wordt niet alleen gemaakt in rekenkamers. Beleid wordt ook beoordeeld door de mensen die ermee moeten leven.
De boer in Drenthe ziet een overheid die zegt dat de natuur geen extra belasting meer aankan. Hij ziet beperkingen op zijn bedrijf, onzekerheid over vergunningen en zorgen over de toekomst. Tegelijkertijd ziet hij zware machines en vervoersstromen doorgaan omdat ze economisch belangrijk zijn.
Dan ontstaat de vraag: waar ligt de grens?
Als stikstof werkelijk zo urgent is dat gezinnen hun boerenbedrijf moeten aanpassen of beëindigen, waarom wordt dan niet eerst gekeken naar alle bronnen en naar de schoonste oplossingen? Waarom niet inzetten op elektrisch spoor als een verbinding structureel belangrijk is? Waarom krijgt de ene sector een zware verantwoordelijkheid opgelegd, terwijl andere sectoren ruimte houden?
Het gaat niet om de trein alleen. Het gaat om het signaal.
Een overheid die draagvlak wil voor ingrijpende maatregelen moet consequent zijn. Niet alleen zeggen dat iedereen moet bijdragen, maar dat ook zichtbaar maken.
De discussie over stikstof dreigt anders te veranderen in een discussie over rechtvaardigheid. Niet langer alleen de vraag: hoe beschermen we de natuur? Maar ook: wie betaalt de rekening en waarom?
Want als de dieselmotoren blijven ronken terwijl boerenbedrijven enkele kilometers verderop moeten krimpen, dan wordt het steeds moeilijker om uit te leggen dat iedere maatregel noodzakelijk en eerlijk is.
De trein rijdt misschien volgens de regels.
Maar politiek gezien dendert hij dwars door het stikstofdebat heen.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.