Soms lees je een zin in een nieuwsbericht en vraag je je af wat de schrijver nu eigenlijk bedoelt. Ik las onlangs: „Op maandag is er een feest speciaal voor de geestelijk gehandicapten, met livemuziek.”
Geestelijk gehandicapten?
Dan schiet er bij mij toch even een andere voorstelling door het hoofd. Want als het woord „geestelijk” letterlijk wordt opgevat, zou je bijna verwachten dat er ook een pastoor, dominee of imam aanwezig is. En bij een feest met livemuziek vraag je je vervolgens af of we moeten rekenen op een kerkorgel, psalmen of misschien een moderne versie van „Daar juicht een toon, daar klinkt een stem”.
Maar natuurlijk wordt dat helemaal niet bedoeld.
De schrijver bedoelt mensen met een verstandelijke beperking.
En precies daar gaat het mis. „Geestelijk” en „verstandelijk” zijn geen synoniemen. Geestelijk kan betrekking hebben op het geloof, de ziel, spiritualiteit of iemands innerlijke leven. Verstandelijk heeft betrekking op het cognitieve functioneren.
Een verkeerd gekozen woord kan dus ineens een heel andere betekenis krijgen.
En dat geldt niet alleen voor dit nieuwsbericht. Ik betrap mezelf er bijvoorbeeld ook op dat ik soms geneigd ben om iemand die volledig is doorgeslagen in religieus fanatisme „geestelijk gehandicapt” te noemen.
Maar ook dat klopt niet.
Als ik iemand bedoel die vanwege zijn religieuze overtuiging is geradicaliseerd, dan moet ik dat gewoon zeggen. Religieus geradicaliseerd. Extremistisch. Fundamentalistisch. Fanatiek. Welke term passend is, hangt af van wat iemand daadwerkelijk doet of verkondigt.
Maar een verstandelijke beperking heeft daar niets mee te maken.
Sterker nog: door zulke begrippen door elkaar te halen, doe je precies wat je niet zou moeten doen. Je plakt een etiket op een groep mensen die daar niets mee te maken heeft.
Misschien moeten we daarom allemaal wat zuiniger worden met woorden. Niet omdat ieder woord tegenwoordig een probleem moet zijn, maar juist omdat taal zo verdomd precies kan zijn.
Als je mensen met een verstandelijke beperking bedoelt, schrijf dan niet dat ze geestelijk gehandicapt zijn.
En als je een religieuze extremist bedoelt, noem hem dan geen geestelijk gehandicapte.
Dat is niet alleen een kwestie van correct taalgebruik. Het is ook een kwestie van respect.
Al blijft die eerste zin uit het nieuwsbericht natuurlijk prachtig voer voor mijn fantasie.
„Maandag een feest voor geestelijk gehandicapten, met livemuziek.”
Ik zie het al voor me.
De pastoor achter de draaitafel.
De dominee aan de microfoon.
De imam die de polonaise inzet.
En ergens achter in de zaal een journalist die denkt:
Oeps… ik bedoelde verstandelijk.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.