Soms lees je een krantenartikel en denk je: wacht eens even… hier klopt iets niet. Niet omdat de cijfers verkeerd zijn, maar omdat het verhaal eromheen wel erg gemakkelijk wordt ingevuld.
Het AD kwam deze week met de kop: ‘Meer Nederlanders hebben begrip voor man die zijn vrouw slaat.’ Schrikbarend, schrijft staatssecretaris Judith Tielen. En inderdaad: het percentage Nederlanders dat zegt dat het nooit te rechtvaardigen is dat een man zijn vrouw slaat, is gedaald van 88 procent in 2012 naar 87 procent in 2022 en 84,2 procent in 2026.
Dat is een ontwikkeling die je serieus moet nemen.
Maar dan komt mijn vraag: vertelt het artikel wel het hele verhaal?
De onderzoekers zoeken de verklaring onder andere in veranderende maatschappelijke opvattingen, de manosfeer en een conservatievere houding. Allemaal mogelijke factoren. Maar één vraag blijft opvallend onbeantwoord: wie zijn de mensen bij wie deze opvattingen voorkomen?
Nederland is de afgelopen decennia immers niet hetzelfde land gebleven. De bevolkingssamenstelling is veranderd en daarmee zijn ook andere culturele en religieuze opvattingen onderdeel geworden van de Nederlandse samenleving. Dat betekent niet automatisch dat immigratie de oorzaak is van deze daling. Daarvoor is veel meer onderzoek nodig.
Maar waarom wordt die mogelijkheid dan nauwelijks besproken?
Dat vind ik nu juist journalistiek interessant.
Binnen delen van de moslimgemeenschap bestaan aantoonbaar traditionelere opvattingen over de verhouding tussen mannen en vrouwen. Dat betekent niet dat iedere moslim zo denkt — verre van dat. Maar als je wilt onderzoeken waarom opvattingen in Nederland veranderen, lijkt het mij nogal logisch om óók te kijken naar verschillen tussen bevolkingsgroepen, religiositeit, herkomst en generatie.
Misschien blijkt vervolgens dat migratie nauwelijks invloed heeft. Misschien blijkt de invloed groter dan gedacht. Misschien blijken sociale media, de manosfeer, economische onzekerheid of opvoeding veel belangrijker.
Maar we weten het niet.
En precies dát is mijn bezwaar tegen dit soort journalistiek.
Je kunt niet eerst een maatschappelijk verschijnsel vaststellen en vervolgens vooral verklaringen noemen die in je verhaal passen, terwijl andere relevante verklaringen buiten beeld blijven.
Want de lezer krijgt nu gemakkelijk de indruk dat ‘de Nederlander’ conservatiever is geworden. Terwijl de cijfers die in het artikel worden genoemd helemaal niet vertellen waardoor die verandering is ontstaan.
Journalistiek hoort toch meer te zijn dan een opvallende kop, een schrikreactie van een staatssecretaris en een paar mogelijke verklaringen?
Een krant heeft ook een verantwoordelijkheid tegenover zijn lezers. Niet alleen om nieuws te brengen, maar om duidelijk te maken wat we weten, wat we vermoeden en wat we nog helemaal niet weten.
Anders wordt maatschappelijke journalistiek wel erg gemakkelijk.
Een goede kop zou misschien minder spectaculair zijn geweest:
‘Meer Nederlanders keuren slaan van vrouwen niet langer categorisch af — oorzaak nog onduidelijk.’
Minder spannend natuurlijk.
Maar misschien wel eerlijker.
Want soms zit het belangrijkste nieuws niet in het antwoord dat een onderzoek geeft, maar in de vraag die de krant vergeet te stellen.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.