De overheid adviseert ons om een noodpakket in huis te halen. Water, houdbaar voedsel, een zaklamp, batterijen, een radio en een EHBO-doos. Voor het geval er oorlog uitbreekt, een pandemie terugkeert of een andere ramp ons treft. Een verstandig advies, want zelfredzaamheid is belangrijk.
Maar terwijl de overheid burgers oproept een overlevingspakket aan te leggen, lijkt zij tegelijkertijd het grootste nationale overlevingspakket steeds verder uit te kleden: onze landbouw.
Wie de berichtgeving over stikstof volgt, zou bijna denken dat Nederland alleen nog gered kan worden door steeds strengere regels. Iedere koe lijkt een milieuprobleem, iedere tractor een bedreiging en iedere boer een obstakel op weg naar een groenere toekomst. Natuurlijk moeten we zorgvuldig omgaan met natuur, water en milieu. Daar zal vrijwel niemand bezwaar tegen hebben. Maar de vraag is of we niet zo gefocust zijn geraakt op één probleem, dat we een ander, minstens zo belangrijk belang uit het oog verliezen: voedselzekerheid.
De Nederlandse boeren behoren tot de meest efficiënte en innovatieve ter wereld. Al tientallen jaren investeren zij in schonere technieken, emissiearme stallen en duurzamere bedrijfsvoering. Tegelijkertijd lijkt de eindstreep steeds verder naar achteren te worden geschoven. De uitstoot is in de afgelopen decennia flink gedaald, maar de onzekerheid voor boeren is alleen maar groter geworden.
En dan Duitsland. Een paar kilometer over de grens staan eveneens koeien in de wei, rijden trekkers over het land en wordt gebouwd. De wind waait zonder paspoort de grens over, maar de regels lijken dat soms wel te doen. Dat wringt bij veel boeren die zich afvragen waarom zij steeds verder moeten inleveren, terwijl elders andere afwegingen worden gemaakt.
We hoeven niet eens ver terug in de geschiedenis om te beseffen hoe belangrijk een sterke landbouw is. Tijdens de Hongerwinter van 1944-1945 trokken duizenden mensen uit de steden lopend of op gammele fietsen naar het platteland. Soms meer dan honderd kilometer. Niet voor luxe, maar voor een zak aardappelen, een brood of wat melk. De boeren waren toen geen probleem dat opgelost moest worden, maar de mensen die ervoor zorgden dat anderen konden overleven.
Ook de recente geschiedenis laat zien hoe kwetsbaar de wereld kan zijn. Een pandemie, oorlog in Europa, verstoorde handelsroutes en stijgende voedselprijzen maakten duidelijk dat voedsel niet vanzelf uit de supermarkt komt. Achter ieder brood, iedere liter melk en iedere aardappel staat iemand die het produceert.
Dat betekent niet dat natuur onbelangrijk is. Integendeel. Gezonde natuur en een gezonde landbouw hebben elkaar nodig. Maar een samenleving draait niet alleen op heidevelden, habitattypen en stikstofmodellen. Ze draait ook op woningen, bedrijvigheid én op mensen die elke dag zorgen voor ons voedsel.
Misschien moeten we het begrip overlevingspakket daarom eens anders bekijken. Niet alleen de flessen water in de meterkast en de zaklamp in de la zijn van belang. Het grootste overlevingspakket van Nederland staat niet in de schuur of in de voorraadkast.
Dat staat op onze akkers, loopt in onze weilanden en werkt iedere dag op het boerenbedrijf.
Misschien is het verstandig om daar net zo zuinig op te zijn als op het noodpakket dat de overheid ons adviseert aan te schaffen.
Ontdek meer van Jan Veenstra
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.