Het elastiek van principes

Politiek is de enige plek waar men met een strak gezicht kan zeggen dat principes heilig zijn, terwijl ze ondertussen in de aanbieding liggen bij de drie voor de prijs van twee.

We noemen het graag “besturen”, maar in de praktijk lijkt het meer op een dorpskroeg waar iedereen net iets te lang is blijven zitten. Eerst wordt er hoog ingezet — “dit nooit!”, “hier trekken wij een grens!” — om vervolgens na de derde ronde koffie, een motie hier en een postje daar, toch weer tevreden te knikken: “we zijn er goed uitgekomen”.

En dat is misschien ook wel de kern van de moderne democratie: niet wat je vindt, maar wat je nog kunt ruilen zonder dat iemand het hardop ruzie noemt.

Principes zijn tegenwoordig flexibel materiaal. Ze buigen mee met coalities, krimpen onder druk van peilingen en verdwijnen soms volledig in de wasmand van het compromis. Het is bewonderenswaardig eigenlijk: zo’n moreel elastiek dat altijd precies terugveert tot net voorbij het ongemak.

De zakenwereld doet intussen waar ze goed in is: rekenen. Daar is niks mis mee, zolang niemand doet alsof dat morele helderheid is. Want zodra winst en overtuiging elkaar ontmoeten, ontstaat er iets bijzonders: overtuiging wordt een kostenpost en principes een risicofactor.

En ergens hoor je dan die oude wijsheid over een bord voor het hoofd van de zakenman. Niet omdat hij niets ziet, maar omdat hij soms net iets te veel zou zien als hij het bord zou afzetten. En dat is gevaarlijk. Want inzicht kan de winstgevendheid ernstig schaden.

De burger kijkt ondertussen toe, knippert een paar keer, en vraagt zich af of hij iets gemist heeft. Maar nee: dit is het spel. Niet winnen of verliezen, maar herschikken tot iedereen net genoeg ontevreden is om het democratie te blijven noemen.

En zo dendert het door. Met grote woorden voor de bühne, kleine deals in de coulissen, en principes die ergens onderweg zijn uitgestapt bij een onbewaakt station.

De een noemt het realisme. De ander vooruitgang. En de rest koopt popcorn.