Er komt een moment in elke samenleving waarop men later zal vragen: waar stond jij toen het misging? Voor Amerika is dat moment niet één spectaculaire dag geweest, geen tanks op straat of brandende parlementen, maar iets veel alledaagser: een stembiljet in een stemhokje. Een potlood. Een kruisje. En de keuze om Donald J. Trump opnieuw aan de macht te helpen.
Je zult maar een Amerikaan zijn die op hem stemde en nu wakker wordt in een wereld die steeds harder kraakt. Bondgenoten die zich afkeren. Diplomatie die verandert in dreigementen. Handel die verandert in strafexpedities. En een president die met het gemak van een ongeleid projectiel landen, markten en mensen tegen elkaar uitspeelt.
De beer is los.
En iedereen wist dat hij bijt.
Trump was geen geheim. Geen mysterie. Geen verrassing. Hij was openlijk wat hij is: een man die waarheid ziet als een hinderpaal, wetten als suggesties en macht als persoonlijk bezit. Wie dacht dat hij ineens een wijze staatsman zou worden, geloofde ook dat een pyromaan een goede brandweercommandant is.
Toch werd hij gekozen. Niet ondanks zijn karakter, maar vanwege zijn karakter. Omdat hij hard praatte. Omdat hij haat kanaliseerde. Omdat hij “de anderen” durfde aan te vallen: immigranten, journalisten, rechters, wetenschappers, bondgenoten. Het voelde voor sommigen als wraak op een wereld die te ingewikkeld was geworden.
Maar wraak is geen beleid.
En woede is geen kompas.
Nu zit Amerika met de rekening. Intern verdeeld tot op het bot. Extern steeds meer geïsoleerd. Democratie verworden tot een scheldwoord. De rechtsstaat tot een lastpost. En ondertussen staat er één man in het midden die alleen zichzelf als maatstaf kent.
En ooit — daar ben ik van overtuigd — zullen kinderen en kleinkinderen vragen stellen. Niet vijandig, maar verbaasd:
“Hoe konden jullie dit laten gebeuren?”
“Waarom hebben jullie hem geloofd?”
“Waarom hebben jullie niet ingegrepen?”
Wat antwoord je dan?
Dat de benzine goedkoper moest?
Dat je “eens wat anders” wilde?
Dat je boos was?
Geschiedenis is onverbiddelijk. Die onthoudt geen excuses, alleen keuzes.
En zo zal deze periode niet herinnerd worden als een vergissing, maar als iets veel ernstigers:
het moment waarop Amerika zijn geweten even uit handen gaf — en het niet meer terugvond.
Jan Veenstra Schrijver 